DIKEY BAHÇELER

Dikey bahçeler Görseli

Açıklamalar:

Yeşil Duvarlar:

Patrick Blanc, patentini de aldığı ‘Yeşil Duvarı’ ortaya çıkarırken boyut, ağırlık, yapının sağlamlığı, kullanılan malzemelerin özellikleri, bitkilerin seçimi, suyu ve besini sağlama sistemi, bitkileri düzenleme ve bakım gibi tüm detayları sürekli olarak hesaba katması gerekti. Mümkün olan en ince malzemeyi dik bir pozisyonda tutmak, farklı bitki türlerini seçmek, ağırlığı minimuma çekmek ve maksimum sağlamlığı elde etmek, tüm bunlar için uygun materyalleri bulmak yıllarca süren deneylerin ürünüydü.

Blanc’ın ‘Yeşil Duvarı’; bitkileri taşıyacak olan PVC panellerin, ahşap latalar ile taşıyıcı bir duvara sabitlenmesinden sonra yaşam ortamını oluşturacak olan iki kat keçenin bu paneller üzerine gerdirilirmesi ile kurulur. Üst katmandaki keçenin, bitkinin sığabileceği kadar genişlikte, enine kesilmesi ile cepler oluşturulur ve fazla topraklarından arındırılan çıplak bitiki kökleri, iki keçe arasında kalacak şekilde bu ceplere yerleştirilir. Düzeneğin üstünde, duvar boyunca devam edecek şekilde yerleştirilen delikli su borusu, gerekli olan su ve besin karışımının yukarıdan aşağıya doğru akmasını sağlar. Böylece keçe nemlenir ve bitki kökleri iki keçe arasında sürer ve gelişir. Bu sistemle yapılan bir yeşil duvarın 1m²’si 14-20 kg’lık bir ağırlığa sahip olur.

İdeal Ortam ve Bakım;

Duvarı sabitlemek için güneybatıya bakan cepheler tercih edilmelidir. Tam güneş ya da tam gölge, don ve rüzgar, yeşil duvarlar için ideal ortamı oluşturmazlar. Sulama sıklığı ise bulunan iklime ve bitki isteklerine göre ayarlanmalıdır. Yeşil duvar sisteminde bitkilerin, suyu tutacak toprağı bulunmadığı için, düzenli olarak sulanmaları gerekir. Fazla güneş ışığı ve ısı, sulama keçesinin çabuk kurumasına neden olur. Bu durumda havanın ısısına göre sulama sıklığının arttırılması gerekir. Havanın sıcak ve kuru olduğu zamanlarda, su - besin karışımında gübrenin azaltılması, kök yanmalarına engel olacaktır. Sürekli ve sert esen rüzgar da keçenin çok çabuk kurumasına neden olur ayrıca kırılgan yapıdaki yapraklara da zarar verir. Kışın sert geçtiği, don olan yerlerde, toprağın aksine hızla buz tutan keçe örtü arasında çıplak kökler zarar görür. Bu durumda seçilen bitkilerin güçlü türler olmasına ve ısı donma seviyesinin altına indiğinde sulamanın durdurulmasına dikkat etmek gereklidir.

Dikey bahçelerde yetiştirmek için, genelde köklerinin gölgede kalmasından hoşlanan ve iyi drene olan topraklarda yaşamayı seven bitkiler tercih edilmelidir. Genel prensip olarak güneş ışınlarını doğrudan alan duvarın üst kısımlarında; sedum türleri, yukarı doğru büyüme eğilimi olan (ortalarda kullanılırsa diğer bitkilerin üzerini örterler) çalı türlerinin tercih edilmesi gerekir. Daha aşağılarda ise eğreltiotları, otlar, Gaultheria procumbens, Heuchera gibi büyüme özellikleri olan bitikiler kullanılabilir.

Dikey Bahçeler için bazı ideal bitkiler:

Aster, Astilbe, Carnations, Corydalis cheilanthifolia, Corydalis lutea, Corydalis ochroleuca, Dicentra formosa, Hardy Begonias, Hardy Geraniums, Hosta, Iris japonica, Liriope, Ophiopogon, Oregano, Rock rose, Saxifraga fortunei, Soleirolia, Tellima, Tiarella, Wild strawberry.

Gösterişli yaprakları olan bitkilerle yapılabilecek bir düzenleme için; Ajuga reptans ‘Burgundy Glow’, Ajuga reptans ‘Atropurpurea’, Artemisia schmidtiana ‘Nana’, Helichrysum italicum spp. serotinum, Heuchera ‘Black Beauty’, Heuchera ‘Citronelle’, Heuchera villosa ‘Chantilly’, Hosta ‘Honeybells’, Imperata cylindrica ‘Red Baron’, Ophiopogon planiscapus ‘Nigrescens’, Phalaris arundinacea, Ruta graveolens ‘Jackman’s Blue’, Stachys byzantina ‘Silver Carpet’.

Aromatik bitkilerle yapılabilecek bir düzenleme için; Agastache, Calamintha, Hyssop, Lemon balm, Lemon savory, Lemon verbana, Mint, Oregano, Rosemary, Thyme.

Eğreltiotları ile yapılabilecek bir düzenleme için; Dryopteris erythrosora, Phyllitis scolopendrium, Phyllitis scolopendirum ‘Cristata’, Polystichums etiferum ‘Plumosum Densum’, Polystichum setiferum.

Tırmanıcı Bitkiler:

Sarılıcı-tırmanıcı bitkiler, ister odunsu ister otsu yapıda olsun, hiç bir yardım almadan üzerine tırmanabileceği (direk, kolon, gazebo, pergola, duvar, ahşap kazık, tel ızgara, ağaç ya da çalı gibi) herhangi bir destek bulana kadar sürünürler. Her ne kadar her yüzeye uyum sağlayabilseler de, amaç ve istenilen görüntüyü sağlamak için bitkinin bağlanma-sarılma karakterlerini bilmek önemlidir.

Her tırmanıcı bitkinin kendine özgü farklı tırmanma - sarılma yöntemi vardır. Kimi sarılıcı bitki (ör; japon wisteriaları) desteğini her zaman aynı yönde dönerek spiral sarmalarken kimi bitkiler ise üzüm asmalarında olduğu gibi güçlü filizleri ile desteklerine tutunurlar. Kimisinde (ör; clematisler) bitki sarmalanmak için yaprak saplarını kullanırken, kimisi (sarmaşıklar) ise koparması güç olan vantuzlu hava kökleri ile tırmanırlar. Tüm bu özellikleri bilmek; bitkileri yönlendirme de, bağlama da, sabitleme de; ip, tel, plastik çubuk, ahşap destek, duvara takılan çengel gibi malzemelerin seçiminde ve kullanımında yardımcı olacaktır.

Tırmanıcılar ile yapılacak düzenlemeler için bazı bitkiler:

Odunsu tırmanıcılar, hava kökleri ya da vantuzları olan güçlü bitkiler; sarmaşıklar, tırmanıcı ortancalar, Campsis radicans, Parthenocissus quinquefolia, Pileostegia ve Schizophragma.

Sarılıcı filizleri olan bitkiler; asmalar, bezelye, Clematis, Passion flowers.

Desteklerinin etrafında dönerek sarılanlar; Akebia, Aristolochia, Honeysuckle, Hops, Ipomoea, Jasmine, Solanum jasminoides, Trachelospermum, Wisteria.

Desteklerine tırmanmak için dikenlerini kullanan bitkiler: Güller ve böğürtlenler.

Izgara ve Espailer Bitkileri:

Toprağa ya da saksıya dikilen sarılıcı-tırmanıcı bir bitki yukarı doğru yönlendirilirken, espalye tipi bitkilerin ise büyüme yönleri daha çok yanlara doğru belirlenir.

Tırmanıcı özellikte olup da bitkinin dallarını istenilen düzeyde germek ve yönlendirmek için ya da sarılıcı – tırmanıcı özellikte olmayan ve kendilerini bir desteğe saramayan bitkilerin (daha çok meyve ağacı espaliyeleri için) henüz esnek iken dallarının telden veya ahşaptan ızgaralara sıkıca bağlanması ile oluşan bir yetiştirme tekniğidir.

Bitkinin tellerle sıkıca bağlandığı ve büyümenin yönlendirildiği bu sistemde daha çok çiçek ya da meyve elde etmek amaç edilir. Çiçekli bir görüntü elde etmek için kurulan ızgaranın duvara sabitlenmesi ile bitkiler soğuk kış rüzgarlarından korunabilirler. Meyve elde etmek amacı ile herhangi bir destek kullanmadan bağımsız kurulan ızgaralarda ise bitkinin yaşlandıkça giderek ağarlaşacağı hesap edilmeli ve sağlamlığa dikkat edilmelidir. Her iki durumda da çiçek ve meyveyi arttırmak için, istenen sürgünler esnek iken yatay olarak yönlendirilmeli ve bağlanmalı, istenmeyen sürgünlerde budanmalıdır.

Izgara yöntemi ile yetiştirilebilecek bitkiler:

Neredeyse tüm meyve ağaçları. Asma, bezelye, domates, fasulye ve kabak gibi sebzeler. Buddleia, Camellias, Ceanothus, Chaenomeles, Cotoneaster, Fremontodendron, Pyracantha, Weigela türleri.