BONSAI

Bonsai Görseli

Açıklamalar:

Bonsai;

Japonca kelime anlamı olarak bon: sığ tepsi ve sai: bitki anlamına gelen kelimelerden oluşmaktadır. Doğada görülen ağaç ve çalılara şekil verme sanatı olan Bonsai, orjinalinde Çin’e ait olup minyatür boyutta bir peyzajda doğayı yeniden yaratmayı amaçlar.

Özellikle bazı ağaç ve çalı türleri Bonsai sanatı için daha elverişli özelliklere sahiptir.

  • Dalların dengeli ve güzel yayıldığı bir gövde,
  • Hoş görüntülü bir ağaç kabuğu,
  • Yoğun yeşil dokulu dallanma, küçük yapraklar, çiçekler ve meyveler tür seçiminde aranan özellikleri oluşturur.

TASARIM PRENSİPLERİ:

İyi bir Bonsai tasarımında, ağacın yapısının şekillendirilmesinden, yetiştirileceği kabın seçimine kadar genel bir denge görülmelidir. Köklerin yayılımı, gövdenin şekli ve dalların dizilişi ele alınması gereken 3 temel faktörü oluşturur.

Kök Yayılımı:

Kökler, bitkinin yaş ve dayanıklılığı adına güçlü bir görüntü elde etmesini sağlayan en önemli bonsai özelliklerinden biridir. Köklerin toprak üzerinde açıkta kalacak şekilde form alması bitkiye karakter ve olgun bir görüntü vermektedir. Ayrıca gövdeden farklı yönlere uzanarak dağılan, hem gövdeden uzaklaşan hem de gövdeyi güçlü bir şekilde destekleyerek sabitleyen kökler etkili bir görüntü sağlarlar.

Gövde:

En önemli özellik gövdenin giderek incelmesi ve sivrilmesidir. Temeldeki kalınlık bitkinin olgunluğunu gösterir. Dengeyi yok eden kusursuz dikey bir çizgi yerine, gövdenin açılı duruşu güzel bir görüntü sağlanması için önemli. Ağaç kabuğunun dokusu ve rengi de dikkat edilecek diğer özellikler.

Dallar:

Ağacın silüetinin oluşmasında temel yapı olan dalları, budayarak ve telle bağlama yöntemi ile yönlendirerek, dalların gövde etrafında dengeli bir şekilde düzenlenmesi amaç edilmelidir. Bu düzenlemede seçtiğiniz ağaç ya da çalı türünün temel özelliklerini araştırıp ona göre bitkiye biçim vermek daha gerçekçi bir görüntü elde etmenizi sağlayacaktır.

ÖNEMLİ DETAYLAR:

Bakış Açısı:

Bonsai her zaman tek bir bakış açısından bakılarak tasarlanmalıdır. Ön görüş. Bu görüş açısı her zaman en güzel gövde açılarını ve kalınlığını sergileyecek, en güzel dal yerleşimini ve çekici kök yapısını ortaya koyacaktır.

Boyut ve Ölçek:

Çoğu bonsai, 15cm ile 60cm arasında ki boylarda değişmektedir. Küçük yapraklı ağaçlar bu ölçeğe en iyi adapte olan bitkilerdir. Bodur ağaç türleri kaya üzerine yerleştirmek için ideal seçimlerdir. Grup bitkilendirmesi ise hem birbirleri ile hem de kab içerisindeki kaya, yer örtücü gibi diğer tasarım elemanları ile bağlantılı olarak ölçek algısının oluşmasında daha çok seçenek sunarlar.

Ağaç ve Kap:

Tasarımın bir parçası olan kabın seçiminde; kabın büyüklüğü, ağacın kap içerisindeki konumu, ağaç ile kap arasında oluşacak oran, ve tasarımın genel karakteri, göz önüne alınması gereken özelliklerdir. Kap ağaç ile orantılı olmalı, ağacın yükseklik ve yayılımı arasındaki dengeyi geliştirmelidir. Kabın dokusu ve şekli ise yetiştirilen bonsai türü ve yöntemi ile uyumlu olmalıdır. Zarif ağaçlar ince ve narin kaplar isterken, sert, pürüzlü ağaçlar genelde düz ve sade kaplar ister.

Nelerden Kaçınmalı?:

Kesişen dallar, aynı noktadan dallanan ya da gövdenin aynı seviyesinde karşılıklı olarak büyüyen dallar kaçınılması gereken özelliklerdir aynı şekilde büyük yapraklar, kaba bir yeşillik ve sürgünler de çalışması zor öğelerdir. Bu özellikte dallar budanmalı, telle bağlama yöntemi ile yönlendirmeli ve düzenlenmelidir.

BAKIM VE KORUMA:

Bonsai’nin Konumu:

3 ana faktör Bonsai’nin yerini belirler. İyi bir görüş noktası. Sağlıklı büyümeyi sağlayacak türe uygun koşullar (ışık, gölge ve nem değerleri). Sulama, budama gibi çalışmaları rahat yapacağınız uygun koşullar.

Sulama Rutini:

Bonsai yetiştirmedeki en önemli unsur aksi durum belirlenmedikçe, ilkbahar, yaz ve sonbahar mevsimlerinde bitkinin günlük ihtiyacı kadar sulanması, kışın ise gözlemleyerek ve bitkiyi her zaman nemli tutacak şekilde su verilmesidir. Sulama için en iyi zaman ise öğle güneşinin batışından sonrasıdır. Böylece nem daha uzun süre toprakta kalacak ve kökler tüm gece bu suyu kullanabilecektir. Gün içinde sulandığında ise bir kaç saat sonra topraktaki su buharlaşacak ayrıca bitki üzerinde kalan su zerreleri de yapraklarda yanıklara neden olacaktır.

En iyi sulama şekli ise bitkinin üstünden bir ibrik ya da hortum ile sulamaktır. İbrik uzun bir boyuna sahip olup yeterli serpintiyi sağlamak için yeterli derecede sulama gücünü sağlamalı, hortum ise bitkiye zarar vermemesi için ucunda ince bir boru bulundurmalıdır. İç mekânda kullanılan bitkiye dışarıda su verip, iyice drene ettikten sonra içeri almak önemli bir diğer ayrıntı.

Toprak Karışımı:

Bonsai dikiminde ana beklenti iyi drene olabilen toprak kullanılmasıdır. Farklı türlerin farklı toprak istekleri vardır fakat genelde standart karışım 1/5 verimli toprak, 2/5 turba ve 2/5 kaba kumdan oluşur.

Gübreleme:

Bitkinin kuvvetli bir şekilde büyümesini sağlamak için gübrelemek önemli. Sıvı gübreler hızlı cevap verir fakat ne kadarının emilmiş olduğunu gözlemlemek zordur. Katı gübreler ise (toz, parça, granül, topaklar) daha iyi gözlemlenir ve bitkinin gübre ihtiyacından emin olursunuz.

Kök Budama:

Yeni sürecek köklerin gelişmesini ve böylece bitkinin daha kuvvetli büyümesini sağlarken aynı zamanda sağlıklı bir gelişimi sağlayan taze toprağın eklenmesi için kapta yer de açacaktır. Genelde yazın yapılması gereken kök budaması, toprağın donmasına neden olacak koşullardan korunduğu durumda kışın ortalarından sonra da yapılabilir.

Saksı Değişimi:

Saksı değişimindeki amaç, budanmış köklerin yeniden süreceği toprağa daha geniş bir yer açmaktır. Bonsai kabı tüm tasarımın önemli bir parçasıdır bu nedenle genelde bitkiyi aynı saksıya geri koyabilirsiniz.

Makaslama:

Büyüme zamanında bitkinin formunu belirginleştirmede ve sürgünlerin büyümesini geliştirmede yardımcı olur. Makaslamayı yapraklardan değil saplardan yapmalısınız. Aksi durum yaprakların kenarlarının kahverengileşmesine ve dağınık bir görüntü elde etmenize neden olur. Yumuşak, genç sürgünleri budamak için makaslamak yerine tırnaklarınızı da kullanabilirsiniz.

Yaprak Budama:

Bazı türlerde, sonbaharda yaprakların kızardığı dönemde daha küçük ve daha parlak ikinci bir yaprak mahsülü elde edilmesi adına, bitkinin tüm yaprakları yazın kesilir. Böylece yeni yapraklar gelecek yıl için sürgünlerde hemen oluşmaya başlar ve sonbahardan önce sertleşmezler.

Tırnakla Budama:

Yeni gelişen sürgünleri ve dalları tırnakla budamak ya da kesmek bitkinin sürgün ve dallarında daha kuvvetli bir ikinci büyümeye neden olur. Yeşilliğin ve dallanmanın artması da bitkiye daha olgun bir görüntü vermektedir. Bitkinin tepesinden çıkan, görüntüyü bozan ve bitkinin tepeden büyümesine neden olan yeni sürgünleri tırnakla budayın.

Zararlılar ve Hastalıklar:

Her ağaçta olduğu gibi bonsailer de zararlılara ve hastalıklara yakalanırlar. Bu problemleri önlemek için böcek ve mantara karşı bahardan yaza kadar bitkiyi her ay ilaçlamak gerekir. Bu işlem, yapraklar tomurcukken ya da tamamen açtıktan sonra yapılmalıdır. Aradaki büyüme döneminde yapılan ilaçlama bitkiye zarar verir.

BİTKİ TEMİNİ:

Bonsai sanatına başlamak için bitkileri bir çok şekilde temin edebiliriz. Bunlar;

  • Hazır olarak
  • Fidanlıklardan fidan olarak
  • Bodur bitkileri fidanlıklardan ya da çevreden alarak
  • Doğadan alarak
  • Tohumdan büyüterek
  • Çelikleme yöntemi ile büyüterek
  • Aşılama ve air-layering yöntemi ile.

Hazır olarak almak en basit yöntemdir, bitkiye şekil vermek ve geliştirmekle uğraşmaz ve sonucu görmek için uzun bir zaman beklemezsiniz.

Fidan olarak aldığınız bitki ise hem daha ucuza mal olacak hem de kendi istediğiniz budama ve yöntemle ağacınıza kendi istediğiniz şekli verebileceksiniz fakat bunun dezavantajı da dış ortama alışmış fidanı bonsai koşullarına adapte etmek olacaktır.

Fidanlıklardaki ya da bahçenizdeki bodur çalıları, bonsai koşullarına; saksılama, budama ve telle yönlendirme ile uyumlu hale getirip yetiştirebilirsiniz. Birçok bodur bitki bonsai yetiştirmeye uygundur örneğin cotoneaster, quince, pyracantha gibi türler.

Doğada, iklim koşullarından ya da diğer olumsuz koşullardan dolayı bodur kalmış, ölmek üzere olan ağaçları alıp saksılayarak ve uzun bir çalışmayla bonsai olarak yetiştirebilirsiniz.

Tohumdan büyütmek de bir diğer ucuz yöntem fakat bu yöntemin dezavantajı çok uzun zaman alması ve de aldığınız tohumun istediğiniz türe ait olup olmadığını ancak büyüdükten sonra farketmeniz gibi sürprizlere yol açmasıdır.

Çelikleme yöntemi ise ucuz ve kolay bir yöntem, çelikle alınan bitki 6 hafta içinde köklenip, 6 ay içinde de tohumdan büyümüş 3 yaşındaki bir bitki ile neredeyse aynı boyutlara gelir. Tek zorlayıcı olan yanı bazı türlerin bu yöntemle büyümesinin zor olmasıdır.

Aşılama ve air-layering yöntemleri iki ayrı yöntem olup tohumla üretime göre hem çok hızlı olması hem de tohumla üretimde görülebilenn bitkinin türüne ait sürprüzlere yer bırakmamasıdır. Bu yöntemin dezavantajı ise fazlaca ustalık istemesi ve bonsai yetiştirme sanatına yeni başlayanlar için uygun olmamasıdır.

Bonsai yapımında bazı elverişli türler ise;

Acer buergerianum , Acer palmatum , Arundinaria nitida, Betula pendula , Carmona microhylla, Cedrus atlantica , Cotoneaster spp. , Elaeagnus multiflora, Ficus retusa, Gleditsia triacanthos , Jasminum nudiflorum, Lagerstroemia indica , Lonicera spp. , Malus spp. , Pinus sylvestris , Prunus serrulata , Rhododendron spp. , Sorbus aucuparia, Wisteria spp.

Not: Fotoğraflar için "The bonsai garden"a teşekkür ederiz. (Thank you http://www.miamitropicalbonsai.com)